جلوگیری از خرابی ترانس جرقه گیر با یک راه حل ساده

یکی از چالش‌هایی که در صنعت تولید نایلون، نایلکس و سلفون اغلب کمتر از اهمیت واقعی آن مورد توجه قرار می‌گیرد، الکتریسیته ساکن است؛ پدیده‌ای که در صورت مدیریت نشدن صحیح، می‌تواند از کیفیت رول گرفته تا عملکرد تجهیزات و حتی نیروی انسانی را تحت تأثیر قرار دهد.

در این مقاله تلاش شده است با زبانی ساده، به بررسی منشأ الکتریسیته ساکن، نقش سیستم‌های آنتی‌استاتیک، دلایل خرابی ترانس‌ های ولتاژ جرقه‌گیر و در نهایت، یک راهکار بسیار ساده و کم‌هزینه برای محافظت از ترانس‌های آنتی‌استاتیک پرداخته شود.

الکتریسیته ساکن در خط تولید نایلون چگونه ایجاد می‌شود؟

مواد پلیمری مانند پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن ذاتاً عایق الکتریکی هستند. به همین دلیل، زمانی که در اثر تماس و جدایش با سطوح مختلف، بار الکتریکی روی آن‌ها ایجاد می‌شود، این بار به‌راحتی تخلیه نشده و روی سطح فیلم باقی می‌ماند.

در یک خط تولید نایلون، نقاط متعددی وجود دارد که در آن‌ها بار الکتریکی تولید می‌شود. تماس فیلم با غلتک‌ها، کشیده شدن نایلون روی رول‌ها، افزایش سرعت خط، خشکی هوای سالن تولید و به‌ویژه دستگاه کرونا تریتمنت، همگی از عوامل اصلی ایجاد بار استاتیک به شمار می‌روند.
در چنین شرایطی، هرچه سرعت خط بالاتر و رطوبت محیط کمتر باشد، شدت تجمع بار الکتریکی نیز افزایش پیدا می‌کند.

پیامدهای عدم کنترل الکتریسیته ساکن

تجمع الکتریسیته ساکن صرفاً یک مشکل تئوریک یا روی کاغذ نیست، بلکه پیامدهایی کاملاً واقعی و گاه خطرناک به همراه دارد.

در بخش وایندر، بار الکتریکی باعث می‌شود لایه‌های نایلون رفتار غیرقابل پیش‌بینی داشته باشند؛ به‌طوری‌که گاهی بیش از حد به یکدیگر جذب شده و گاهی همدیگر را دفع می‌کنند. نتیجه این وضعیت، تشکیل رول‌های تلسکوپی، ایجاد هواگرفتگی بین لایه‌ها یا پیچش بیش از حد سفت است که مستقیماً کیفیت رول را کاهش می‌دهد.

از سوی دیگر، فیلم باردار مانند یک آهنربا عمل کرده و ذرات گردوغبار و آلودگی‌های محیطی را به خود جذب می‌کند. این آلودگی‌ها در مراحل بعدی چاپ و لمینت، به‌صورت نقص‌های ظاهری، افت کیفیت چاپ و افزایش ضایعات نمایان می‌شوند.

در محیط‌هایی که از حلال‌ها یا مواد قابل اشتعال استفاده می‌شود، تخلیه ناگهانی بار استاتیک می‌تواند منجر به جرقه و حتی آتش‌سوزی شود. علاوه بر این، شوک‌های الکتریکی مداوم به اپراتور خط تولید وارد می‌کند.

سیستم آنتی‌استاتیک چه نقشی در خط تولید دارد؟

هدف اصلی سیستم آنتی‌استاتیک، خنثی‌سازی بار الکتریکی روی سطح فیلم، پیش از ایجاد مشکل است.

این سیستم معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود: ترانس های ولتاژ آنتی‌استاتیک (ترانس جرقه گیر نایلون)، شاخک یا شانه آنتی‌استاتیک و سیستم ارت.

ترانس آنتی‌استاتیک برق شهری را به ولتاژ بالا با جریان بسیار محدود تبدیل می‌کند. این ولتاژ به شاخک منتقل شده و موجب یونیزه شدن هوای اطراف فیلم می‌شود. یون‌های تولیدشده، بار الکتریکی موجود روی سطح نایلون را خنثی کرده و از تجمع آن جلوگیری می‌کنند.

چرا ترانس‌ های‌ولتاژ آنتی‌استاتیک دچار خرابی و سوختگی می‌شوند؟

ترانس آنتی‌استاتیک با وجود سادگی ظاهری، قطعه‌ای حساس محسوب می‌شود. این ترانس برای تولید ولتاژ بالا طراحی شده است، اما توان تحمل جریان‌های ناگهانی و بالا را ندارد. به همین دلیل، کوچک‌ترین شرایط غیرعادی می‌تواند به آن آسیب وارد کند.

یکی از رایج‌ترین دلایل خرابی ترانس، ایجاد جرقه یا اتصال لحظه‌ای در ناحیه شاخک آنتی‌استاتیک است. نزدیک بودن بیش از حد شاخک به فیلم، برخورد نایلون با میخ‌های شاخک، یا وجود آلودگی و رطوبت روی آن، می‌تواند باعث افزایش ناگهانی جریان و آسیب دیدن سیم‌پیچ ترانس شود.

کثیف شدن میخ‌های شاخک نیز عامل بسیار مهمی در این زمینه است. تجمع گردوغبار، دوده یا چربی روی میخ‌ها باعث ایجاد نشتی جریان شده و فشار دائمی به ترانس وارد می‌کند.
در کنار این موارد، رطوبت بالا، اتصال نامناسب سیستم ارت، کابل‌های ولتاژ آسیب‌دیده و نوسانات برق کارخانه، همگی از عواملی هستند که به‌مرور زمان عمر ترانس را کاهش می‌دهند.

نشانه‌هایی که هشدار می‌دهند ترانس در معرض خطر است

پیش از سوختن کامل ترانس، معمولاً نشانه‌هایی ظاهر می‌شود که نباید نادیده گرفته شوند. داغ شدن غیرعادی بدنه ترانس، استشمام بوی سوختگی، مشاهده جرقه‌های ریز در ناحیه شاخک، کاهش محسوس اثر آنتی‌استاتیک و قطع و وصل شدن مداوم سیستم، همگی علائمی هستند که نیاز به بررسی فوری دارند.

چطور با استفاده از یک لامپ از سوختن ترانس آنتی‌استاتیک جلوگیری کنیم؟

در کنار روش‌های اصولی نصب و نگهداری، یک راهکار بسیار ساده و کم‌هزینه وجود دارد که می‌تواند نقش مؤثری در محافظت از ترانس ایفا کند و آن، استفاده از یک لامپ رشته‌ای در مسیر مدار است.

در این روش، یک لامپ رشته‌ای معمولی به‌صورت سری در مسیر بین ترانس و شاخک آنتی‌استاتیک قرار می‌گیرد. این لامپ در شرایط عادی خاموش است و هیچ اختلالی در عملکرد سیستم ایجاد نمی‌کند.

اما در صورتی که به هر دلیل، جریان به‌صورت ناگهانی افزایش پیدا کند، مانند جرقه یا اتصال لحظه‌ای، لامپ روشن می‌شود و با افزایش مقاومت داخلی خود، جریان را محدود می‌کند. به این ترتیب، شوک مخرب به ترانس منتقل نشده و از آسیب دیدن آن جلوگیری می‌شود.

مزایای استفاده از لامپ محافظ

این روش ساده، مزایای مهمی به همراه دارد.
نخست اینکه مانند یک محدودکننده جریان عمل کرده و اجازه نمی‌دهد جریان خطرناک به ترانس برسد.
دوم اینکه به‌عنوان یک هشدار دیداری عمل می‌کند و اپراتور به‌محض روشن شدن لامپ، متوجه وجود مشکل در سیستم می‌شود.
سوم اینکه شوک‌های لحظه‌ای و ناگهانی که عامل اصلی سوختن ترانس هستند، جذب و خنثی می‌شوند.

نکته مهم این است که در این روش، فقط باید از لامپ رشته‌ای استفاده شود و لامپ‌های LED یا کم‌مصرف برای این کاربرد مناسب نیستند. توان‌های ۴۰ یا ۶۰ وات معمولاً برای این منظور کافی هستند.

تأمین پلاست؛ تأمین‌کننده قطعات آنتی‌استاتیک

در مجموعه تأمین پلاست، تجهیزات آنتی‌استاتیک از جمله شاخک‌های آنتی‌استاتیک با رویکردی صنعتی و عملی طراحی و عرضه می‌شوند؛ تجهیزاتی که هدف آن‌ها کارکرد پایدار، ایمنی بالا و حداقل دردسر برای خط تولید است.
همچنین انواع ترانس‌های ولتاژ (ترانس جرقه‌گیر) ۱۵۰۰۰ و ۱۶۰۰۰ ولت، تولید داخل و وارداتی، با قیمت رقابتی برای خطوط تولید نایلون و نایلکس ارائه می‌گردد.