ریه‌های شما در خط تولید نایلون و پلاستیک چقدر در امانند؟

در محیط‌های کاری مرتبط با تولید پلاستیک و نایلون، دستگاه‌ها و موادی وجود دارند که در صورت بی‌احتیاطی می‌توانند به سلامت ریه‌ها و سیستم تنفسی آسیب برسانند. در این نوشتار قصد داریم به‌صورت ساده و قابل‌فهم به یکی از این مخاطرات بپردازیم؛ یعنی گاز اُزُن که از دستگاه معروف “کرونا تریتمنت” یا “جرقه‌گیر” تولید می‌شود. هدف ما ترساندن یا بزرگ‌نمایی نیست، بلکه می‌خواهیم با افزایش آگاهی، شرایطی فراهم کنیم که هم کار به‌درستی انجام شود و هم سلامت افراد حفظ گردد.

۱. این خطرات تنفسی از کجا می‌آیند؟

در کارگاه‌های ما چند چیز اصلی هست که می‌تواند هوای تنفسی را ناسالم کند:

• گاز اُزُن از دستگاه جرقه گیر کرونا (Corona Treater): اُزُن (O₃) یک گاز بی‌رنگ با بوی تند است که از سه اتم اکسیژن تشکیل شده. این گاز در لایه بالایی جو برای محافظت از زمین مفید است، اما در سطح زمین، به‌خصوص در فضاهای بسته، می‌تواند برای سلامتی مضر باشد. خطوط تولیدی که روی نایلون و پلاستیک چاپ انجام می‌دهند (مثل چاپ روی کیسه‌های خرید، بسته‌بندی مواد غذایی و…)، از دستگاه “کرونا تریتر یا جرقه گیر تولید” استفاده می‌کنند. کار این دستگاه این است که با جرقه‌های قوی الکتریکی، سطح صاف و لغزنده پلاستیک را کمی زبر می‌کند تا رنگ چاپ خوب به آن بچسبد و پاک نشود. اما همین جرقه‌ها، اکسیژن هوا را تبدیل به گاز بی‌رنگی به اسم “اُزُن” می‌کنند. حتماً بوی تند و تیز آن را نزدیک دستگاه حس کرده‌اید (شبیه بوی هوا بعد از رعد و برق شدید یا بوی خاص برقی). مشکل اینجاست که: نفس کشیدن در هوایی که اُزُن دارد، باعث سوزش گلو، بینی و ریه می‌شود. ممکن است باعث سرفه خشک، تنگی نفس و خس‌خس سینه شود. اگر کسی مدام در معرض این گاز باشد، ریه‌هایش ضعیف می‌شود و ممکن است دچار آسم یا مشکلات تنفسی جدی‌تر و دائمی شود. این گاز چون بی‌رنگ است، دیده نمی‌شود و فقط با بویش یا با دستگاه‌های مخصوص می‌شود فهمید چقدر در هوا وجود دارد.

• دود و بخار از دستگاه‌های داغ (مثل اکسترودر): وقتی گرانول‌های پلاستیک در دستگاه‌هایی مثل اکسترودر ذوب می‌شوند تا نایلون یا قطعه پلاستیکی ساخته شود، بخار و دود کمی از آن‌ها بلند می‌شود. این دود و بخار شامل ذرات ریز پلاستیک و مواد شیمیایی است که داخل گرانول‌ها بوده. مشکل اینجاست که: این بخارات هم می‌توانند باعث سرفه، سردرد و سوزش چشم و گلو شوند و در طولانی مدت به ریه‌ها آسیب بزنند. اگر دستگاه خیلی داغ شود، این دود می‌تواند سمی‌تر هم بشود.

• گرد و خاک پلاستیک و پودرها: موقع جابجا کردن گرانول‌ها و پودرهای رنگی (مستربچ) یا افزودنی‌ها، یا موقع برش زدن و جمع کردن لبه‌های اضافه نایلون و پلاستیک، گرد و خاک ریزی در هوا پخش می‌شود. مشکل اینجاست که: این گرد و خاک وارد ریه شده و می‌تواند باعث سرفه و مشکلات تنفسی شود، مخصوصاً برای کسانی که حساسیت دارند.

• بوی رنگ و حلال‌ها (در بخش چاپ): در قسمت چاپ کارگاه، بوی رنگ‌ها و موادی که برای تمیز کردن دستگاه‌ها استفاده می‌شود (حلال‌ها)، در هوا می‌پیچد. مشکل اینجاست که: این بوها هم می‌توانند باعث سردرد، سرگیجه و حالت تهوع شوند و برای تنفس خوب نیستند.

خلاصه اینکه، نفس کشیدن در هوای آلوده به این مواد می‌تواند باعث سرفه، تنگی نفس، خس‌خس، سردرد، و در بلندمدت باعث بیماری‌های جدی‌تری مثل آسم شغلی، برونشیت مزمن، ضعیف شدن همیشگی ریه‌ها و حتی (در موارد نادر و با مواد خاص) افزایش خطر سرطان شود.

۲. چطور جلوی این مشکلات را بگیریم؟ (راه حل‌های عملی)

خبر خوب این است که لازم نیست با این خطرات کنار بیاییم. با چند راهکار ساده و عملی می‌شود هوای کارگاه را خیلی سالم‌تر کرد:

• راه حل اصلی: تهویه درست و حسابی

• • مکنده (هود) بالای سر دستگاه‌های مشکل‌ساز: این مهم‌ترین کار است! باید بالای دستگاه کرونا، نزدیک خروجی اکسترودر، و هرجایی که دود و گرد و خاک زیاد است، یک مکنده قوی (مثل هود آشپزخانه ولی صنعتی و قوی‌تر) نصب شود. این مکنده‌ها دود و گاز و گرد و خاک را همان‌جا که تولید می‌شود، می‌مکند و به بیرون کارگاه هدایت می‌کنند، قبل از اینکه در هوا پخش شود و ما نفس بکشیم.

  • گردش هوا در کل سالن: علاوه بر مکنده‌های موضعی، باید با استفاده از فن (هواکش) مناسب، هوای کل سالن هم خوب عوض شود تا اگر آلودگی در هوا مانده بود، رقیق و خارج شود.

• تنظیم درست دستگاه‌ها:

  • دستگاه کرونا را فقط به اندازه‌ای که برای چسبیدن خوب رنگ لازم است، تنظیم کنیم، نه بیشتر.

  • دمای دستگاه اکسترودر را دقیق کنترل کنیم تا پلاستیک نسوزد و دود زیاد نکند.

• استفاده از وسایل حفاظت شخصی (ماسک و عینک):

  • ماسک مناسب: ماسک‌های پارچه‌ای یا پزشکی معمولی جلوی گاز ازن یا بخارات شیمیایی را نمی‌گیرند. برای نزدیک دستگاه کرونا یا جایی که بوی شیمیایی هست، باید از ماسک‌های فیلتردار مخصوص (معمولاً نیم‌صورت با فیلترهای قابل تعویض که جلوی گاز و بخار را می‌گیرد) استفاده کرد. برای گرد و خاک، ماسک‌های N95 یا FFP2 کافی است. مهمتر از همه: ماسک باید درست روی صورت بنشیند و هیچ هوایی از بغل‌ها وارد نشود. باید یاد بگیریم چطور درست ماسک بزنیم و کی فیلترش را عوض کنیم.

  • عینک ایمنی: برای محافظت از چشم‌ها در برابر بخارات و گرد و خاک.

  • دستکش و لباس کار مناسب: برای جلوگیری از تماس پوست با مواد و تمیز نگه داشتن بدن.

• آموزش و آگاهی: همه کارگران و سرپرست‌ها باید بدانند چه خطراتی وجود دارد، علائم اولیه مسمومیت یا مشکل تنفسی چیست، و چطور از وسایل ایمنی و تهویه درست استفاده کنند.

• نظافت و نگهداری: دستگاه‌ها و سیستم‌های تهویه را باید مرتب تمیز و سرویس کرد تا همیشه خوب کار کنند.

۳. یک پیام دوستانه به مدیران و صاحبان کارگاه‌ها

همکاران عزیز مدیر، سلامت کارگرانتان بزرگترین سرمایه شماست. شاید نصب سیستم تهویه یا خرید ماسک خوب، اولش هزینه به نظر برسد، اما در واقع یک سرمایه‌گذاری است. کارگر سالم، بهتر کار می‌کند، کمتر غیبت می‌کند، و خدای نکرده دچار بیماری نمی‌شود که هزینه‌های سنگین‌تر و مشکلات قانونی برایتان درست کند. ایجاد یک محیط کار سالم و ایمن، نشان‌دهنده مدیریت خوب شما و باعث اعتبار بیشتر کارگاهتان می‌شود.

حرف آخر

مشکلات تنفسی در کار ما جدی است، اما کاملاً قابل پیشگیری است. با نصب تهویه مناسب (مخصوصاً مکنده بالای دستگاه کرونا)، تنظیم درست دستگاه‌ها، آموزش کارگران و استفاده صحیح از ماسک‌های مناسب، می‌توانیم هم چرخ تولید را بچرخانیم و هم سالم بمانیم. بیایید دست به دست هم دهیم و محیط کارمان را به جایی امن‌تر و سالم‌تر برای همه تبدیل کنیم.